Pişirme esnasında yiyeceklerin besin değeri kayıplarını önlemek için neler yapılmalıdır?

Hazırlamak ve pişirmek için besinlere uygulanan işlemler besleyici değerini artırır veya azaltabilir. Aşağıda bu işlemlere örnekler verilmiştir.

· Ekmek, çörek, kurabiye yapmak için hamurun mayalandırılması besleyici değerini artırır. Kimyasal kabartıcılar ise azaltır.

Mayalandırmadan yapılan ekmeğin besleyici değeri, mayalı ekmekten daha düşüktür.

Beyaz ekmek yapmak için buğday tanesi­nin, kepek ve özünün iyice ayrılması, besle­yici değerini azaltır. En besleyici ekmek, dış kepeği biraz ayrılmış, fakat özü ve iç kepeği ayrılmamış undan iyice mayalandırılarak yapılan ekmektir.

Ekmek ince dilimlenip kızartılırsa besleyici değeri aza­lır. Tarhana, yoğurt ve unun karışımıyla mayalandırılarak yapıldığında, besleyici değeri artar. Pişirirken içine pişmiş nohut, mercimek, havuç eklenmesi değerini daha da ar­tırır.

Yumurta, süt, yoğurt, peynir ve tahinle yapılan tatlıla­rın besleyici değerleri, sadece un, yağ, şeker kullanılarak yapılanlardan fazladır. Şeker yerine pekmez kullanılması, besleyici değerini daha da artırır.

Sütlü tatlı yaparken şeker önceden konulmamalı, ocaktan indirme­ye yakın ilave edilmelidir. Birlikte yüksek sıcaklıkta pişirilirse, protein değeri azalır.

Kuru fasulye, nohut, mercimek gibi besinler iyi pi­şirildiğinde sindirimi kolaylaşır ve böylelikle protein değeri artar.

Yumurta çiğ yenirse ya da sarısının etrafı yeşillene­cek kadar hızlı ateşte, uzun süre pişirilirse, besleyici değeri azalır.

Yeşil ve sarı sebzelerden yapılan salatalara limon veya sirke eklenir, bekletilirse A ve C vitamini değeri azalır.

Sebzeler doğrandıktan sonra bekletilir, haşlama ve pişme suları atılırsa, vitamin ve mineralleri azalır.

Meyveler kesildikten veya soyulduktan sonra bekletilirse C vitamini değeri azalır. Hatta sıkılmış meyve suları buzdolabında bekletilirse vitamin değeri azalır.

Süt yarım saat gibi uzun süre kaynatılırsa vitaminle­ri azalır. Pastörize ve sterilize edilmemiş süt kabarınca ateşten alınırsa, mikropları ölmez. Süt kabardıktan sonra karıştırılarak 5-10 dakika daha kaynatılıp hemen soğutu­lur. Cam kavanozda buzdolabında 3-4 gün saklanır.

Yağ yakıldıktan sonra yemeğe konursa, sağlığa zarar­lı duruma gelir.

Yoğurdun yeşilimsi suyu atılırsa vitamin değeri azalır. Ayrıca yoğurt torbaya konup süzülür ve süzülen suyu atılırsa vitamin kaybı olur.

Kapakları -hafif de olsa- içe veya dışa doğru bombaj yapmış konserve ve ayranlar sağlık için zararlıdır.

Kaynak: Dr. Dyt. Meltem Soylu, Uzm. Gıda Müh. Cengiz Kesici, “Gıda, Su ve Beslenme Konusunda Sık Sorulan Sorular (II)”, Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, ISBN: 978-975-590-243-2;  Şubat – 2008.